پژوهشى درباره چگونگى تشريع اذان تأمّل در احاديثى كه درباره چگونگى تشريع اذان وارد شده است ، نشان مىدهد كه در دوران زمامدارى معاويه ، چگونگى تشريع اذان ، در جامعه اسلامى مورد اختلاف قرار گرفت ، بدين معنا كه در مقابل خاندان رسالت كه اتّفاق نظر داشتند كه تشريع اذان ، بر پايه وحى الهى بوده است و پيامبر اسلام ، همه بندهاى آن را از جبرئيل امين و او از خداوند متعال اخذ كرده است شمارى از مسلمانان ، بر پايه شمارى از روايات ، بر اين باور بودند كه اذان ، ريشه در وحى نداشته است ؛ بلكه منشأ آن ، خواب و پيشنهاد برخى از مسلمانان به پيامبر اسلام بوده است . در اين جا ما ابتدا شمارى از رواياتى را كه در منابع روايى معروف اهل سنّت در مقابل ديدگاه اهل بيت عليهم السلام درباره تاريخ اذان نقل شده است ، « 1 » مىآوريم و سپس به ارزيابى و نقد آنها مىپردازيم . يك . رواياتى كه منشأ اذان را وحى نمىدانند در اين دسته ، به پنج روايت اصلى ، اشاره مىكنيم : 1 . سُنَن أبى داوود عبّاد بن موسى خَتلى و زياد بن ايّوب براى ما حديث كردند هر چند حديث

--> ( 1 ) گفتنى است همانطور كه در متن احاديث اين فصل آمده ، شمارى از احاديث اهل سنّت ، هماهنگ با احاديث شيعه ، منشأ تشريع اذان را وحى دانسته‌اند .